Abidjan is de afsluiting van een bijzondere reis van meer dan drie weken door een bijzonder gedeelte van Afrika. Het zicht op de skyline van Abidjan, toont aan dat Ivoorkust zich goed ontwikkeld. De lagune, de natuurlijke zeeinham en haven biedt volop gelegenheid voor de scheepvaart. Het plateau is het zakencentrum en midden van de stad. Hier bevinden zich de moskee en de opvallende St Pauls kathedral. Vanavond sluiten we met de reisgenoten de reis af met een gezamenlijk diner. Morgen gaat iedereen terug naar huis. Mijn vlucht vertrekt morgenavond richting Parijs. Maandag ben ik weer in Nederland. Ik heb morgen nog de tijd om door de stad te wandelen, tot ik naar de luchthaven ga.

Gisteren ben ik aangekomen in Abidjan, de economische hoofdstad van Ivoorkust. Dit is de laatste halte van mijn West Afrika Odyssee. Op een uurtje rijden van Abidjan ligt Grand-Bassam. Tijdens de koloniale bezetting, was dit de voornaamste plaats van het land. Diverse historische gebouwen herinneren aan die periode. Tijdens een uitbraak van de gele koorts, stierven veel Franse kolonisten. De overigen verlieten halsoverkop Grand-Bassam. Hierdoor is Grans-Bassam en in het bijzonder het Franse kwartier op het eiland, goed bewaard gebleven. In de straten zijn de voorbereidingen gaande voor een feest. We mogen even in het paleis van de lokale koning kijken. De tour in Grand-Bassam wordt afgesloten met een bezoek aan het Nationale museum in het voormalige huis van de gouveneur. Grand-Bassam is een mooie bestemming en is niet voor niets sinds 2012 opgenomen als een Unesco werelderfgoed.

In Cape Coast bezoeken we het gelijknamige slavenfort. Langs de kust van Ghana en haar buurlanden liggen tientallen voormalige forten. Het Cape Coast fort werd in 1653 door de Zweden gebouwd. Later veroverden de Denen het, gevolgd door de Nederlanders. Gelukkig benadrukt Nanako, de lokale gids dat vooruitgekeken wordt en naar niemand gewezen wordt. Het belangrijkste is, zo vervolgt hij, dat het in de toekomst nooit meer voor komt. Uiteindelijk wisten de Britten de regio in handen te krijgen. Vanuit dit fort werden gevangen genomen slaven afgevoerd naar Amerika. Het waren niet alleen de Britten en haar voorgangers de binnenlanden in trokken. Nanako vertelt dat lokale stammen van het Ashanti koninkrijk slaven rondselden en verkochten deze aan de Europeanen. Het is bijzonder en bizar tegelijk om door de gevangenissen onder het fort te lopen, waar amper daglicht was. Wanneer Nanako even het licht uit doet is het aardendonker.

Vandaag staat het Kakum national park op het programma. Wanneer de gids zegt dat het vier uur rijden is, neem ik aan dat het twee uur heen en twee uur terug. Dit blijkt niet het geval. Het is niet eens de afstand, maar meer de kwaliteit van de wegen. Tegen het middaguur arriveren we bij het natuurpark. Ik volg de gids via een stijgend pad. De groep valt al snel uiteen. Aan de top van de trappen bevinden zich zeven canopy hangbruggen tussen de boomtoppen van het regenwoud. De brug beweegt mee wanneer ik er overheen loop. Ik vind dit juist wel leuk, maar niet iedereen deelt dit. Wanneer ik terug loop naar hetparkeerterrein, voel ik enkele beten van mieren rond mijn enkels. Wanneer ik mijn schoenen uit trek om de mieren te verwijderen, komt er een schoolklas uit Ghana rond mij staan. Waar ik vandaan kom? Hoe ik heet en of ze een foto mogen maken? Tuurlijk

Vanmorgen vroeg naar de luchthaven van Liberia vertrokken. De vele procedures en controles beginnen te wennen. Toch was er nu een extra controle op powerbanks. Volgens de mevrouw mocht mijn powerbank niet aan boord. Hoewel het ik Afrika heel gebruikelijk is dat zulke acties bedoeld zijn om geld te krijgen, leek mij dat bij haar niet het geval. De discussie leek vooral te gaan of de powerbank pocketsized was. Toen ik aantoonde door mijn telefoon erop te leggen dat mijn telefoon groter is, mocht ie wel mee. Dit proces leek zich te herhalen bij meerdere reisgenoten. Niemand hoefde de powerbank achter te laten. Na twee uur vliegen arriveerde ik in Ghana. Het land met verreweg het duurste visum. Ruim 200 euro. Dit leverde slechts een simpel stempeltje op in mijn paspoort. Het is nog te vroeg om in te checken. Daarom starten we met de stadstour door Accra, de hoofdstad. In de bus heeft de lokale gids voor iedereen een Ghanese welkomstsjaal met daarop je eigen naam. Hoe leuk. We rijden door de wijk Osu. Vooral Oxford Street is 24x7 druk. Bij de Makola market is het ook druk. Dit is de grootste markt van Accra. Het is goed te zien dat Ghana meer ontwikkeld en stabieler dan de vorige landen. In de wijk James Town, met een Brits en Nederlands gedeelte, is de hoofdstad gesticht. De wijk ziet er rommelig en onaantrekkelijk uit. De vuurtoren in deze wijk is wel een leuke landmark. In de buurt van James Town bezoeken we het Kwame Nkrumah Memorial Park. Dit is het museum en maussoleum van de eerste president van Ghana, Osagyefo Dr. Kwame Nkrumah, na de onafhankelijkheid in 1957. Via het Black Star square rijden we naar het hotel. Ik wandel richting Oxford Street en bestel een bier met springrolls.

Gisteravond ben ik aangekomen in Liberia. De vlucht verliep prima, maar wat een controles, paspoort, bagage, boardingpas, gezondheidsverklaring, yellow fever vacinatie, visum land uit en in. Voor mijn gevoel werd alles drie keer gecontroleerd. Ik ben uiteindelijk angekomen in Liberia. Een van de weinige landen, die nooit gekoloniseeed is geweest. Het land is gesticht door terugkerende vrijgelaten slaven. Het hotel ligt in de nabijheid van de luchthaven. Dit berekent dat we vanochtend nog een flink stuk naar de hoofdstad moeten rijden. Helaas heeft de bus problemen met de airco. De nieuwe bus komt anderhalf uur te laat. Monrovia ligt aan de monding van de Mesurado rivier. In Liberia brak begin jaren negentig een hevige burgeroorlog uit. Begin deze eeuw werd het land getroffen door een ebola uitbraak en daarna covid. We bezoeken het oorlogsmonument en de kerk. Het museum wordt verbouwd, maar speciaal voor ons worden enkele voorwerpen in de tuin tentoongesteld. Helaas gaat het net regenen. Eigenlijk de eerste bui deze reis (buiten de nachten). Een vertegenwoordiger van het miniaterie van toerisme reist met ons mee. In Liberia komen maar een duizend toeristen per jaar. Bij het monument van de eerste president, verschijnt nog iemand van het ministerie. Het lijkt de manager van de eerdere man. Op iedere locatie verschijnt sowieso wel iemand, die het verhaal doet. Ook de chauffeur heeft een hulpje. Er rijden soms wel vijf mensen extra mee. Vanaf de ruines van het Ducor hotel is er een mooi uitzicht op de stad. Het hotel is in 1989, net voor de burgeroorlog, gesloten en raakte in verval. Tenslotte bezoeken we het kleine eiland in de rivier waar in 1822 terugkerende slaven aanmeerden en de stad stichten. Na de lunch rijden we door naar een stam voor een dansoptreden. Onderweg passeren we verschillende marktjes. Veel handelswaar wordt vanuit kruiwagens verkocht. We gaan op tijd terug naar het hotel, want morgen vliegen we al weer door naar Ghana.

Vanuit Freetown varen we vanochtend naar Bunce Island. Op dit eiland verzamelden de Britse kolonisten de slaven in de 17de eeuw. De Royal African Company stond er om bekend sterke slaven te leveren voor de plantages. In het fort werden de Afrikanen gebrandmerkt met RAC en werden mannen en vrouwen gescheiden. De meeste slaven verbleven maximaal drie dagen op het eiland voordat ze naar Amerika getransporteerd werden. De ruines op het eiland getuigen van de geschiedenis. Ik volg gids Alex door het complex. Hij laat de restanten van de ruimtes zien waar mensen vastgehouden werden. Een indrukwekkende ervaring. Op de weg terug naar Freetown stoppen we bij het eiland Tasso. Hier is een project gestart in samenwerking met de lokale bevolking. Er is een school, overnachtingsmogelijkheden en een restaurant dat gerund wordt door de lokale stam. Zij hebben ook onze lunch bereid. Dit smaakt prima. De Britse initiatiefnemer, Peter, is toevallig enkele dagen in Sierra Leone. Hij vertelt over het project en toont het kleine museum. In de middag varen we terug naar Freetown om daarna door te varen naar de luchthaven. Met de bus zou het ruim vier uur omrijden zijn. We zijn gelukkig ruim op tijd, want alles duurt hier lang en er zijn veel controles. Ik heb het gevoel dat mijn paspoort, visum, boardingpas, inreisstempel en medische verklaring meerdere keren gecontroleerd zijn. Ik ga zodadelijk aan boord voor mijn vlucht naar Monrovia, de hoofdstad van Liberia. De vlucht vertrekt om 20:00 uur.

Gisteren aan het einde van de middag ben ik overland vanuit Guinee in Freetown aangekomen in Sierra Leone. Het vijfde land van deze reis. De stad is gesticht door vrijgelaten slaven, vandaar de naam. In 1971 werd het land onafhankelijk na de Britse kolonisatie. Begin deze eeuw woedde er een jarenlange burgeroorlog. Toch ziet het land er beter uit dan bijvoorbeeld Guinee. De huizen ogen beter, de wegen zijn beter en er zijn bijvoorbeeld ook meer reclameborden op straat. Meestal een beter teken. Echter in de hoofdstad lijken ook meer bedelaars en straatverkopers. Het verschil tussen arm en rijk is groot. We bezoeken een opvangcentrum voor chimpansees. 120 apen worden hier opgevangen. In de heuvelachtige stad bezoeken we het museum, de oude cotton tree, de kathedraal en de markt. Morgen bezoeken we het slaveneiland voordat we verder reizen naar Liberia. Enne, Bolle Jos ben ik niet tegengekomen

Tsja, wat zal ik zeggen over mijn eerste indruk van Conakry, de hoofdstad van Guinee. Bij de haven is het ronduit chaotisch en best wel smerig. Gelukkig valt dit verderop in de stad mee. Wel valt het mij op dat mensen snel gepikeerd zijn. Ik zie automobilisten die elkaar voor alles en nogwat uitmaken omdat ze geen voorrang krijgen. Niet voor niets waarschuwt de gids voorzichtig te zijn met het maken van foto's van mensen. Ook mogen we absoluut geen foto's maken van agenten of militairen. En er zijn er nogal wat. In de haven wordt net de gevangen vis aan land gebracht. Mensen willen hier niet op de foto. Ik neem wat algemene foto's. Tussen deze chaos door stappen wij aan boord van een boot en varen naar de Iles de Los eilanden. Hier bezoeken we een visserdorp en het strand met rood zand en keien. Terug op het schiereiland waar Conakry op ligt, bezoeken we het nationaal museum, de kathedraal en het monument voor het afslaan van de Portugese aanval in 1970. De lunch is vooraf doorgegeven, maar dat levert geen tijdwinst op. Het is lang wachten op de uiensoep. Heel erg is dit niet want de acrobatiek show begint pas tegen vieren. Een indrukwekkende voorstelling vol dans, muziek en bijzondere acrobatiek. Aan het einde van de middag bezoeken we de grote moskee en met mausoleum van de eerste president na de onafhankelijkheid. Een dag in een hoofdstad vol indrukken, chaotisch verkeer en verschillende bezienswaardigheden. Ik ben nu weer in mijn hotel en bedenk bij het terugkijken van de foto's wat ik allemaal meegemaakt heb vandaag. Het was weer een bijzondere dag. Morgen rijden we naar Freetown in Sierra Leone. Een reisdag.

Vandaag heb ik mijn zwaar bevochten visum voor Guinee nodig. De Senegalese gids heeft het visum geregeld. Mijn officiele aanvraag staat nog steeds op de status: ingediend. Op weg van Saly naar de luchthaven, passeren we het Bandia Safari Park. In dit park zijn, in samenwerking met Zuid Afrika, dieren geimporteerd. Zebra's, antilopen, giraffen en buffels. Geen wilde dieren zoals leeuwen of luipaarden. Hierdoor kan de populatie groeien. Bij de ingang moeten we even wachten tot er wagens terugkeren van een tour. Dit duurt wel even. Even na tien uur rijden wij met drie wagens het park in. De wagens zijn open aan de zijkant, waardoor er goed zicht is. Door de recente regentijd hebben de bomen volop bladeren. Dit maakt het spotten lastiger. Echter omdat de dieren geen natuurlijke vijanden hebben zien we al snel buffels, apen, zebra's en giraffen. Door de begroeing is het lastiger om goede foto's te maken. Het park heeft twee neushoorns. Waarschijnlijk liggen ze iedere dag op dezelfde plaats. Alle safari wagens komen hier langs. Aan het einde stoppen we bij de krokodillen vijver. Tientallen dieren liggen op de kant te rusten. Eerlijk gezegd was de tour leuker dan ik verwacht had. Hiervandaan rijden we naar de luchthaven. Ik laat mijn paspoort, boardingpas en visum voor Guinee zien. Ik mag door richting een nieuwe ervaring.

Ik ben weer in Senegal. Voor de derde keer binnen twee weken meld ik mij bij de Senegalese douane. Vanmorgen vroeg om vier uur hebben we ons hotel in Bissau verlaten. Met een vlucht van één uur vlogen we naar Dakar. Vanuit Senegal is het makkelijker om naar Conakry, de hoofdstad van Guinee te vliegen. Vanaf de luchthaven rijden we zuidwaarts tot de stad Saly. Bij een bakkertje bestel ik een croisant en café au lait. Daarna rijden we door naar Joal. Voor de kust ligt het eiland Fadiouth. Dit eiland is volledig gebouwd op schelpen. Doordat men eeuwenlang de schelpen hier verzameld heeft is er een eiland ontstaan, waar duizenden mensen wonen en leven. Een 520 meter lange brug leidt naar het eiland. Het is een toeristische plek. Waar ik tot nu toe nauwelijks toeristen gezien heb, is het hier komen en gaan. Via een tweede brug komen we bij de begraafplaats. Het is bijzonder dat christenen en moslims hier naast elkaar begraven liggen. Met een houten kano worden we weer naar het vaste land gevaren. We overnachten in het Keparanga hotel in Saly. Morgen gaan we terug naar de luchthaven voor een vlucht naar Conakry in Guinee.

Vannacht was de laatste dag in mijn huisje op het eiland in de Bijago archipel. Gelukkig om een drager mijn tas ophalen, anders moet ik hem 500 meter dragen naar de pier. Om half tien gaan we aan boord van de boot voor de transfer naar Bissau op het vaste land. De snelheid van de boot begint al te wennen. Ik druk mijn zonnebril stevig op mijn neus, zodat ie niet weg kan waaien. Rond elf uur arriveren we in de haven van Bissau. Een bus staat gereed om ons naar het Ceida hotel te brengen, waar we eerder ook waren. Helder, de lokale gids, neemt ons mee naar een handy craft markt. Ik informeer bij hem of het ook mogelijk is om het museum in het fort te bezoeken. Dit is op de militaire basis in het fort. Nadat we iedereen bij het hotel afgezet hebben, gaat hij met mij mee. De militair bij de ingang kijkt moeilijk, maar wanneer iemand gebeld wordt mogen we naar binnen. Paulino heet mij welkom. Hij leidt mij naar het mausoleum vanAmílcar Cabral, de leider van het verzet tijdens de onafhankelijkheidsstrijd. Hij wordt als een held gezien in Guinee-Bissau. Naast hem liggen andere leiders. Bij het museum staan verschillende kanonnen. Ook staat er een oude VW kever. Ik begrijp uit de uitleg van Cabral. Ik mag achter het stuur plaats nemen. Ik bedank de militairen hartelijk voor de rondleiding en bezoek. Vandaag hebben we een late lunch als vervanging van het diner. Vannacht gaan we al om 04.00 uur naar de luchthaven. Dit betekent op tijd naar bed.

Vandaag brengen we een bezoek aan een van de Bijagó dorpen op een van de eilanden van de archipel. Van oorsprong liggen de dorpen landinwaarts, om de inwoners te beschermen tegen slavenhandelaren. We varen met de boot naar Baraque. Hier stappen we over in brommer-taxis. Zijbrijden ons over een zeer slechte hobbelige weg naar het Bijagó dorp. De Bijagó stammen leven volgens de animistische overtuigingen. De vrouw is in de lead. Zij bepaalt de man-keuze door hem eten aan te bieden. Ook her stamhoofd, de koningin, is een (oude) vrouw. De meisjes van het dorp voeren een welkomstdans uit, waarbij een kuikentje geofferd wordt. Het verbaast mij vooral dat dit door kinderen van amper vijf jaar gedaan wordt. Daarna voeren de oudere dames een dans op, waarbij de volgorde op basis van lengte bepaald wordt. Tijdens de rondleiding door het dorp ontmoeten we de koningin van het dorp. Een oude vrouw. Ze wil niet vertellen hoe oud ze is. Misschien weet ze het ook wel niet. De administratie was vroeger niet zo nauwlettend. Na ons afscheid van het dorp, rijden we weer terug naar de haven. Met de boot varen we naar de uiterste punt van het eiland Roxa. Bij het resort dat zich hier bevindt staat een uitgebreid lunch buffet gereed. Na de lunch duik ik even de zee in. Het water is heerlijk warm, misschien wel iets te warm. In de middag varen we weer terug naar onze eigen lodge.

Vandaag varen we naar de meest westelijke punt van de Bijagos archipel. Op het eiland Orango is de enige plek ter wereld waar nijlpaarden in zout water baden. De zoutwater nijlpaarden hebben zich in de loop der tijd aangepast. Na anderhalf uur varen komen we bij het strandje. Het is een wet-landing, dit betekent dat we vanuit de boot door de branding naar het strand moeten lopen. Niet heel spannend. We volgen gids Gerhad op het eiland. Een smal pad tussen hoog gras. Af en toe is het modderig. Het zijn tenslotte wetlands. Na een half uurtje komen we bij een zoetwater meer. Ik hoor het kenmerkende geluid van de hippo's al. Vanaf een afatandje houden ze ons in de gaten. Ik tel er acht. Anderen zijn misschien richting de mangrove voor de schaduw. Hoewel ik vaker nijlpaarden gezien heb en dichterbij, is bijzonder om deze speciale dieren hier te zien. Op de terugweg stopt de motor ermee. We dobberen even op de rustige zee. Gelukkig weet de schipper het probleem te fixen. Terug op het resort staat de lunch gereed. Her is 32 graden, maar volgens mijn app voelt het 41 aan. De rest van de middag doe ik rustig aan.

Om negen uur verlaten we her hotel. Omdat we hier over vier sagen wwr verblijven, kiezen simmige reizigers ervoor om spullen achter te laten. Ik zou dat ook wel willen, maar heb geen idee waar ik mijn tijdelijke bagage in zou moeten pakken. Ik heb daarom besloten om alle bagage gewoon mee te nemen. Met vier terreinwagens worden we bij de haven afgezet. Dat we hier te vroeg zijn voor onze boot is niet erg. Ercgebeurt hier zoveel. Mannen met volgeladen kruiwagens komen naar de kade. Vrouwen met handelswaar op hun hoofd gaan aan boord van de schepen. Om tien uur gaan wij ook aan boord van twee kleinere bootjes. Met flinke snelheid varen ze de zee op. Ik moet mij goed vasthouden. Voor de zekerheid doe ik mij bril en mijn pet in mijn tas. Na een krappe twee uur ariveren we bij de Bijagos archipel. Een Unesco natuurgebied verspreid over 88 eilanden. De huisjes liggen langs het strand. Mijn huisje ligt praktisch achteraan. Ook blijkt de elektriciteit niet te werken. Ik neem plaats op de veranda, maar het is al snel vochtig warm. Bij de lunch staat een bries vanaf zee. Dit verkoelt. In de middag ga ik met vijf andere reisgenoten naar het dorpje Bubaque. Met de boor varen we ernaartoe. Ahbaram neemt ons mee door het dorpje. Doordat hij alleen Frans en Portugees spreekt, word ik opeens de vertaalgids met mijn paar woordjes Frans en Portugees. Met gebaren komen we eruit. Een Spanjaard nodigt ons uit om zij B&B te bekijken. In het Engels vertelt hij hoe hij hier 15 jaar geleden gearriveerd is en het hele huis verbouwd heedt. Terug in het resort bestel ik een bier, terwijl ik over het strand en de zee uitkijk. Een mooie omgeving om enkele nachten te verblijven.